به پهلو می‌چرخید و برای چند لحظه حس می‌کنید اتاق دور سرتان می‌چرخد. تجربه‌ای ترسناک است، حتی اگر زود آرام شود. یکی از علت‌های ممکن این الگو، سرگیجه وضعیتی خوش‌خیم یا BPPV است. وبدا، رسانه سلامت وزارت بهداشت، هم در مطلب «سرگیجه هنگام غلت زدن» به حمله کوتاه چرخش با تغییر وضعیت سر اشاره کرده است. اما هر سرگیجه‌ای هنگام خوابیدن، همین تشخیص نیست.[۱]
«سرگیجه» دقیقاً چه حسی است؟
در حرف روزمره، احساس سبکی سر، نزدیک‌شدن به غش، بی‌تعادلی و چرخیدن محیط را گاهی یکسان نام می‌بریم. برای شروع ویزیت، به جای پیدا کردن نام بیماری، تجربه را توضیح دهید: محیط می‌چرخد یا فقط سرتان سبک می‌شود؟ با چرخاندن سر شروع می‌شود یا با ایستادن؟ چند ثانیه طول می‌کشد یا ساعت‌ها ادامه دارد؟ این سؤال‌ها برای شرح بهتر علامت‌اند؛ پاسخشان به تنهایی تشخیص نمی‌دهد.
در BPPV چه اتفاقی می‌افتد؟
در گوش داخلی، بخش‌هایی برای حس حرکت و وضعیت بدن وجود دارد. ذرات بسیار ریز کلسیمی، اگر از محل معمول خود جابه‌جا شوند و وارد مجاری تعادل شوند، می‌توانند هنگام حرکت سر پیام متفاوتی ایجاد کنند؛ نتیجه ممکن است حس کاذب چرخش باشد. اصطلاح رایج «سنگ گوش» را در این معنا به کار می‌برند. منظور سنگ بزرگی در مجرای بیرونی گوش نیست و تمیزکردن گوش، این مسئله را حل نمی‌کند.[۲]
چه الگویی می‌تواند با این تشخیص سازگار باشد؟
حمله کوتاه چرخش با چرخیدن در تخت، درازکشیدن یا بعضی حرکت‌های سر می‌تواند مطرح‌کننده BPPV باشد. در این حالت، حمله‌ها معمولاً کوتاه‌اند و ممکن است تهوع همراهشان باشد. کاهش شنوایی تازه یا علامت عصبی، بخشی از الگوی معمولی نیست که بتوان آن را بی‌بررسی کنار گذاشت. حتی اگر یک حرکت مشخص حمله را شروع می‌کند، تشخیص باید با بررسی علت‌های دیگر همراه باشد.[۱،۲]
کدام نشانه‌ها نیازمند بررسی فوری‌اند؟
اگر سرگیجه با دوبینی یا کاهش دید، ضعف یا بی‌حسی دست و پا، اختلال گفتار یا کاهش شنوایی تازه همراه است، فوراً ارزیابی پزشکی بگیرید. سردرد شدید تازه، استفراغ شدید یا حال عمومی نامناسب هم دلیل تعلل نیست. خودتان برای مراجعه رانندگی نکنید. کوتاه‌بودن اولین حمله یا شباهت آن به تجربه دیگران، این علائم هشدار را بی‌اهمیت نمی‌کند.[۳]
پزشک چگونه علت را بررسی می‌کند؟
شرح حال، معاینه و مشاهده واکنش چشم‌ها در آزمون‌های وضعیتی می‌توانند به تشخیص کمک کنند. آزمون‌هایی مانند دیکس–هالپایک یا آزمون چرخش سر در حالت خوابیده مطرح می‌شوند. راهنمای تخصصی AAO-HNS تأکید می‌کند BPPV باید از علت‌های دیگر سرگیجه تفکیک شود. همه افراد هم صرفاً به خاطر این علامت به تصویربرداری نیاز ندارند؛ علائم اضافی در تصمیم اثر دارند.[۴]
مانور درمانی چیست و چرا با قرص فرق دارد؟
در BPPV تأییدشده، بعضی حرکت‌های حساب‌شده سر و بدن برای جابه‌جایی ذرات به کار می‌روند. این روش‌ها با نام‌هایی مثل مانور اپلی شناخته می‌شوند. انتخاب حرکت به سمت و نوع درگیری وابسته است؛ بهتر است نخست تشخیص و روش مناسب را از فرد آموزش‌دیده بگیرید. بیماری گردن، محدودیت حرکت یا خطر افتادن هم در انتخاب برنامه مهم‌اند.[۲،۴]
راهنمای AAO-HNS، مصرف روتین داروهای سرکوب‌کننده سرگیجه را درمان اصلی BPPV نمی‌داند. این به معنی آن نیست که شما باید داروی فعلی خود را ناگهان قطع کنید؛ درباره دلیل مصرف و برنامه درمانی با پزشک صحبت کنید. کم‌شدن علامت و برطرف‌شدن علت، همیشه یک چیز نیستند.[۴]
تا زمان مراجعه، ایمنی را جدی بگیریم
وقتی چرخش شروع می‌شود، بنشینید یا در جای امن بمانید. در شب روشنایی کافی داشته باشید، از تخت آهسته بلند شوید و هنگام بی‌تعادلی از نردبان یا کار در ارتفاع دوری کنید. هدف این اقدامات، جلوگیری از افتادن است. اگر علائم شدید یا هشداردهنده دارید، به امید بهترشدن با استراحت، مراجعه را عقب نیندازید.[۳]
برای ویزیت چه چیزهایی یادداشت کنیم؟
حرکتی که حمله را شروع می‌کند، مدت تقریبی آن، اولین زمان بروز، علامت‌های شنوایی یا عصبی و داروهای مصرفی را بنویسید. اگر حرکت گردن محدود است یا سابقه ضربه دارید، آن را هم مطرح کنید. این فهرست پیشنهادی کمک می‌کند در جلسه چیزی از قلم نیفتد؛ نباید برای تکمیل آن، مراجعه ضروری را عقب انداخت.
اگر بعد از درمان دوباره برگشت چه کنیم؟
عود ممکن است رخ دهد و پیگیری اهمیت دارد. اگر علائم باقی مانده یا الگویشان عوض شده است، ارزیابی دوباره لازم است؛ تشخیص قبلی مجوزی برای نسبت‌دادن همه حمله‌های آینده به همان علت نیست.[۴]
مطلب‌های دیگر را در بخش مقالات سلامت گوش، بینی و گلو ببینید.
